Zezwolenie na prace pożarowo niebezpieczne w strefie Ex. Kiedy jest wymagane i jak je prawidłowo wystawić? 

Nie wszystkie zagrożenia w strefach Ex widać na pierwszy rzut oka. Czasem wystarczy jedno szlifowanie, jedno przecięcie, jeden zapłon – i kończy się nie tylko praca, ale i bezpieczeństwo całego obiektu. Prace pożarowo niebezpieczne to codzienność w wielu zakładach przemysłowych. Ale w strefach zagrożonych wybuchem? Tam każda iskra liczy się podwójnie.

Problem w tym, że temat zezwoleń wciąż bywa lekceważony. Albo procedura wygląda „jak zwykle”, niezależnie od miejsca i rodzaju pracy. Albo wszyscy liczą, że „przecież nic się nie stanie”. Tylko że… raz wystarczy, że się stanie.

Kiedy prace pożarowo niebezpieczne wymagają zezwolenia? Nie zgaduj – są konkretne kryteria

Zezwolenie na prace pożarowo niebezpieczne jest wymagane zawsze wtedy, gdy dochodzi do użycia otwartego ognia lub powstawania iskier w miejscu, gdzie istnieje ryzyko zapłonu. To nie zależy od uznania – to wynika z przepisów i logiki.

Najczęstsze przykłady sytuacji, które zawsze wymagają wystawienia zezwolenia:

• spawanie, cięcie termiczne, szlifowanie w obrębie strefy Ex,
  
• prace remontowe z użyciem narzędzi generujących iskry,
  
• czynności wykonywane w pobliżu substancji palnych, zbiorników, gazociągów, rozpuszczalników, nawet jeśli sam ogień występuje chwilowo.
  

W wielu przypadkach pracownicy zakładają, że jeśli praca trwa „chwilę” albo jest wykonywana poza budynkiem, zezwolenie nie jest konieczne. To błąd. Kluczowe nie jest to, ile trwa praca, ale czy może dojść do zapłonu lub zapruszenia ognia. A w strefie Ex wystarczy naprawdę niewiele.

Warto też pamiętać, że brak zezwolenia to nie tylko błąd proceduralny, ale też naruszenie przepisów BHP, które może mieć skutki prawne. Dla zakładu, dla przełożonego, dla wykonawcy.

Wykaz prac niebezpiecznych pożarowo – sprawdź, co naprawdę musi znaleźć się na liście

Nie wszystkie prace są oczywiste. To, że spawanie czy cięcie palnikiem wymaga specjalnych środków, jest jasne. Ale co z szlifowaniem? Przekładaniem stalowych elementów? Nawiercaniem pod kotwy?

Wykaz prac pożarowo niebezpiecznych powinien zawierać wszystkie czynności, które mogą:

• generować otwarty ogień lub iskry,
  
• rozgrzewać powierzchnie do temperatury zapłonu substancji obecnych w pobliżu,
  
• wzniecać pyły palne lub prowadzić do rozszczelnienia instalacji gazowej/paliwowej.
  

Typowe przykłady, które często umykają:

• prace z użyciem narzędzi diamentowych i szlifierskich,
  
• czyszczenie zbiorników po substancjach palnych,
  
• cięcie materiałów w pobliżu przewodów lub zbiorników,
  
• obróbka metalu przy użyciu szybkoobrotowych narzędzi.
  

Lista powinna być nie tylko aktualna, ale i dostosowana do specyfiki zakładu – to nie może być ogólnikowy dokument skopiowany z internetu. Warto go okresowo aktualizować i zatwierdzać, najlepiej we współpracy z osobą odpowiedzialną za BHP oraz koordynatora prac w strefach Ex.

Jak wystawić zezwolenie na prace pożarowo niebezpieczne i nie narazić się przy kontroli?

Zezwolenie to nie tylko kartka z podpisem – to dokument prawny, który musi zawierać konkretne informacje, ustalenia i zabezpieczenia. W razie incydentu to właśnie ono jest sprawdzane jako pierwsze.

Co musi znaleźć się w dobrze przygotowanym zezwoleniu?

• dokładny opis miejsca i zakresu prac,
  
• czas rozpoczęcia i zakończenia (określony konkretnie),
  
• imienny wykaz osób wykonujących pracę i osoby nadzorującej,
  
• lista zastosowanych zabezpieczeń (gaśnice, kurtyny, kontrola stężenia gazów itd.),
  
• warunki bezpiecznego wznowienia prac po przerwie,
  
• data, podpisy, ew. nr pozwolenia wewnętrznego.
  

Zezwolenie powinno być przechowywane i dostępne do wglądu przez określony czas, zgodnie z polityką firmy – zwykle minimum 12 miesięcy. W przypadku audytów ATEX, kontroli zewnętrznej czy wypadków – to pierwszy dokument, po który sięga inspektor.

Niektóre firmy korzystają z gotowych wzorów – to w porządku, o ile zawierają wszystkie wymagane pola i są dostosowane do konkretnych warunków. Ważne: dokument musi być wystawiony przed rozpoczęciem prac. Żadne „uzupełnimy potem” nie przejdzie.

Zezwolenie to nie tylko kartka z podpisem – to dokument prawny. A skoro o wymaganych drukach mowa, warto zgłębić temat DZPW (Dokumentu Zabezpieczenia Przed Wybuchem). Zobacz, co powinno się w nim znaleźć, kto go wystawia i kiedy jest konieczny.

Zabezpieczenie prac pożarowo niebezpiecznych – co musi być wdrożone przed ich rozpoczęciem?

Zanim padnie pierwsza iskra, wszystko musi być przygotowane. W strefach Ex nie ma miejsca na spontaniczne decyzje, prowizoryczne zabezpieczenia czy „dostosowywanie się na bieżąco”.

To nie jest biurokracja – to praktyka, która ma realnie ograniczyć ryzyko zapłonu.

Przed rozpoczęciem każdej pracy pożarowo niebezpiecznej powinno być wdrożone minimum:

• odcięcie zasilania mediów (gazu, pary, sprężonego powietrza) w strefie pracy,
  
• usunięcie łatwopalnych materiałów w promieniu minimum 10 m lub ich zabezpieczenie osłonami niepalnymi,
  
• zabezpieczenie otworów technologicznych (kanały, kratki, szczeliny),
  
• zapewnienie sprzętu gaśniczego – właściwego do rodzaju zagrożenia i natychmiast dostępnego,
  
• kontrola obecności atmosfery wybuchowej przed i w trakcie pracy (np. detektory gazów),
  
• wyznaczenie osoby nadzorującej – obecnej fizycznie przez cały czas trwania pracy.
  

W niektórych przypadkach wymagane może być również zastosowanie certyfikowanego sprzętu Ex, np. narzędzi nieiskrzących, bezprzewodowych detektorów lub radiokomunikacji w wykonaniu przeciwwybuchowym.

Ważne jest też, by sprawdzić wszystkie zabezpieczenia po zakończeniu prac – również w okresie bezpośrednio po ich zakończeniu. Praktyka pokazuje, że najwięcej pożarów po pracach gorących pojawia się dopiero po kilkunastu minutach, a nawet godzinach od zakończenia.

Zanim padnie pierwsza iskra, wszystko musi być przygotowane. Jeśli chcesz też zgłębić temat warunków zapłonu i minimalnej energii wystarczającej do zapłonu, odwiedź naszego bloga.

Kto odpowiada za prace niebezpieczne pożarowo? Nie tylko ten, kto podpisał zgodę

Odpowiedzialność za prace pożarowo niebezpieczne jest rozproszona – i to celowo. Żeby system bezpieczeństwa działał, każdy jego uczestnik musi znać swoje zadania, uprawnienia i granice decyzyjności.

Najczęściej popełniany błąd? Założenie, że skoro podpisano zgodę, to reszta „dzieje się sama”.

Tymczasem w praktyce:

• Osoba wydająca zezwolenie odpowiada za ocenę ryzyka, poprawność dokumentacji i warunki rozpoczęcia pracy.
  
• Wykonawca prac ma obowiązek stosowania się do ustaleń, instrukcji, noszenia wymaganych środków ochrony i zgłaszania nieprawidłowości.
  
• Koordynator lub nadzór (np. przedstawiciel BHP, technolog, inżynier utrzymania ruchu) musi sprawdzać zgodność pracy z zezwoleniem, a w razie potrzeby – ją wstrzymać.
  

Co istotne – odpowiedzialność nie kończy się w momencie podpisania zgody. Jeśli po zakończeniu prac dojdzie do pożaru lub wybuchu, inspektor (lub prokurator) będzie analizował m.in. to:

• kto nadzorował miejsce po zakończeniu pracy,
  
• czy pożar był skutkiem zaniedbania w zabezpieczeniu,
  
• czy pracownicy stosowali się do instrukcji.
  

W skrócie: podpis to dopiero początek. Odpowiedzialność ciągnie się dalej – aż do pełnego wygaszenia ryzyka.

Każdy uczestnik tego procesu ma swoje zadanie. A jeśli interesuje Cię cały zakres możliwych zabezpieczeń przeciwwybuchowych — od systemów HRD po uziemienie — przeczytaj podlinkowane artykuły, które wyczerpują ten zakres tematu.

Jakie przepisy dotyczące prac pożarowo niebezpiecznych trzeba znać, by spać spokojnie?

Podstawy regulacyjne są jasne – ale to, jak są stosowane w praktyce, robi różnicę. Znajomość przepisów to fundament, który pozwala nie tylko działać legalnie, ale przede wszystkim – bezpiecznie.

Najważniejsze akty prawne, które regulują wykonywanie prac pożarowo niebezpiecznych w strefach Ex poniżej.

• Kodeks pracy (art. 207 i 226) – obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia bezpiecznych warunków pracy.
  
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r. – w sprawie minimalnych wymagań dla bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy.
  
• Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. – w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
  
• Norma PN-EN 60079-14 – dotycząca projektowania, doboru i montażu instalacji elektrycznych w strefach Ex.
  
• Instrukcje zakładowe i wewnętrzne procedury ATEX – każda firma działająca w strefach Ex powinna mieć własne zasady wydawania zezwoleń i zabezpieczeń.
  

Nieznajomość tych przepisów nie zwalnia z odpowiedzialności. A brak ich stosowania może skutkować nie tylko grzywną, ale i konsekwencjami karnymi w razie wypadku.

Dobrze jest też pamiętać, że prace pożarowo niebezpieczne podlegają często kontroli zewnętrznej – np. podczas audytów ATEX, inspekcji PIP czy wizytacji PSP. Wtedy wszystkie dokumenty, procedury i podpisy muszą być na miejscu.

Nie ryzykuj podpisem z przyzwyczajenia! Skorzystaj z pomocy profesjonalistów Atex Doradztwo

Jeśli wystawiasz zezwolenia automatycznie – przestań. Jeśli nie wiesz, kto co ma zrobić przy pracach pożarowo niebezpiecznych – zapytaj. Jeśli nie masz pewności, czy Twoje zabezpieczenia są wystarczające – sprawdź to teraz.

W strefach Ex każda praca z iskrą to potencjalny punkt zapłonu. I właśnie dlatego procedura musi być realna, nie tylko papierowa. Dokumenty muszą działać, a ludzie muszą wiedzieć, jak ich używać.

Jeśli chcesz mieć pewność, że wszystko działa tak, jak powinno – napisz do nas. Pomożemy opracować wzory zezwoleń, stworzyć listy zabezpieczeń, przeszkolić zespół i dostosować wszystko do Twojej specyfiki.

Najczęściej zadawane pytania o prace pożarowo niebezpieczne